NVVG presenteert handreiking post-COVID syndroom

Hoe beoordelen en begeleiden verzekeringsgeneeskundigen het best mensen met het post-COVID syndroom (PCS)? Tot nu toe is het navigeren in de mist. Want er is nog weinig bekend over dit nieuwe ziektebeeld. Laat staan dat er evidence-based behandelingen, prognoses en beoordelingen zijn. Mediprudentie bevat welgeteld één casus. Voor meer houvast stelde de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG) de handreiking PCS op, in aanloop naar een richtlijn.

‘Allereerst wil ik jullie van harte complimenteren’, opent Alfons Olde Loohuis zijn reflectie op de NVVG handreiking PCS. Dat deed hij tijdens de wetenschappelijke middag van de vereniging op 2 april 2026 waarbij de handreiking gepresenteerd werd.

Olde Loohuis is voormalig huisarts en medisch adviseur van zowel Q-support als zusterorganisatie C-support, de kenniscentra die patiënten ondersteunen bij respectievelijk Q-koorts en PCS.

‘Met het Post-COVID Netwerk Nederland’ vervolgt hij, ‘maken we ook een handreiking. Maar die is nog lang niet zover als die van jullie. Bovendien geef ik het jullie te doen. Ik zie namelijk post-COVID-patiënten overlijden, maar zie er ook genezen. En tussen die hele brede groep van verschillen moeten jullie beoordelen, waarbij het over veel geld gaat. Ik ben er niet jaloers op.’

90.000 tot 100.000 met ernstige klachten

‘In Nederland hebben naar schatting 450.000 tot 500.000 mensen PCS, waarvan 90.000 tot 100.000 met ernstige klachten’, vertelt Olde Loohuis. ‘75% Is vrouw, maar het syndroom komt in alle leeftijdsgroepen voor (ook bij kinderen), bij beide geslachten, bij elk lichaamsgewicht, met of zonder pre-existente aandoeningen, zowel na symptoomloze, milde, matige als ernstige infectie.’

Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten zag in 2022 een toenemend verzuim door PCS. Voor het grootste deel was dit tijdelijk verzuim, met in 30% van de gevallen minder dan 6 maanden. In meer dan de helft van de gevallen was het verzuim langer dan 6 maanden.
Ook C-Support signaleerde in een studie van het Erasmus MC uit 2024 dat na twee jaar slechts een kwart van de mensen met PCS grotendeels of volledig was hersteld, een kwart niet en het resterende deel slechts gedeeltelijk.

Waarom krijgen mensen PCS?

Er is een gebrek aan wetenschappelijk bewijs voor mechanismen die verklaren waarom sommige mensen klachten blijven houden ‘Maar dat bewijs komt er wel steeds meer’, zegt Olde Loohuis. ‘Desondanks is er nog geen test of onderzoek om PCS vast te stellen’, zegt Kiki Bok, medeauteur van de NVVG handreiking. ‘Het syndroom is bovendien grillig, net als het beloop en de symptomen per patiënt.’

Handreiking als baken

Hoe beoordeel je bij een moeilijk objectiveerbaar ziektebeeld de belastbaarheid en duurzaamheid en geef je zinvolle re-integratieadviezen? En hoe voorkom je binnen deze context de onvermijdelijke interdoktervariatie? Het ministerie van SZW vroeg de NVVG om een richtlijn te maken.
Bok: ‘Een richtlijntraject volgens de GRADE-methode is complex en langdurig. Om de beroepsgroep tussentijds handvatten te bieden voor in de spreekkamer, stelden we deze handreiking op.’
Werkgroepleden uit zowel de publieke als private sector verzamelden onder leiding van Moniek van Zitteren, verzekeringsarts RGA/medisch adviseur en klinisch epidemioloog, de meest recente inzichten over belastbaarheid en re-integratie bij PCS. De handreiking vormt de opstap naar een meer solide richtlijn, gebaseerd op systematisch literatuuronderzoek.

Wanneer is er sprake van PCS?

‘Mede op advies van C-support hanteert de NVVG voor PCS de definitie van de National Academies of Sciences, Engineering and Medicine (NASEM) en niet die van de WHO’, zegt Marjolijn Leeman, eveneens medeauteur van de handreiking. De NASEM doet meer recht aan de grilligheid van de aandoening en luidt: “PCS is een chronische aandoening die ontstaat na het doormaken van een SARS-CoV-2 infectie, en is ten minste 3 maanden continu aanwezig of progressief, waarbij meer dan één orgaansysteem is aangedaan.”

‘De aanwezigheid van Post Extertionele Malaise (PEM) en/of Posturaal Orthostatisch Tachycardie Syndroom (POTS) kunnen voorkomen bij PCS’, vervolgt Leeman in haar toelichting op de diagnostiek. De handreiking beschrijft de precieze symptomen en voorkomende tests.
‘We adviseren de diagnose PCS bij de verzekeringsgeneeskundige beoordeling over te nemen, als de diagnose is gesteld in de curatieve sector én als voldoende is onderbouwd dat andere medische aandoeningen die de klachten kunnen verklaren, zijn uitgesloten.’
Vervolgens komen de beperkte behandelmogelijkheden aan bod, zoals pacing, pulmonale revalidatie tot cognitieve gedragstherapie. Medicamenteuze behandelingen, zoals systemischecorticosteroïden, inhalatiemedicatie en anti-trombotica, zijn nog niet wetenschappelijk bewezen. Er is nog veel onderzoek nodig naar behandelingen voor duurzame verbetering.

Bepalen belastbaarheid

‘Hoewel er nog veel onderzoek nodig is naar PCS, verloopt het bepalen van de belastbaarheid niet anders dan bij andere aandoeningen’, aldus Bok. ‘Door de problematiek zo goed mogelijk in kaart te brengen met informatie van de behandelende sector, anamnese door de tijd en volgens het bio-psychosociale model’. Dit laatste betekent met oog voor zowel de medische als de persoonlijke en externe factoren.
‘Knelpunt bij het bepalen van de belastbaarheid, is de enorme heterogeniteit in de patiëntenpopulatie. Mensen hebben zeer verschillende klachten, ervaren sterk verschillende belemmeringen, in verschillende mate van ernst. En dat verschilt per patiënt ook nog door de tijd. Waarbij bovendien comorbiditeit een rol kan spelen.’

Prognose

Het zal duidelijk zijn dat ook het duiden van de prognose bij PCS lastig is. In de discussie hierover komt de enige Mediprudentie-casus naar voren. Een vrouw in kwestie liet geen verbetering van functioneren zien en had ook geen enkele behandeloptie meer. Het oordeel was dat er in de toekomst wellicht behandelmogelijkheden komen uit al het wetenschappelijk onderzoek dat nu plaatsvindt. Waaruit Bok concludeert dat elke casus op zich staat en de beoordeling bij iedere cliënt met PCS maatwerk vraagt.

Geef de mensen rust

Olde Loohuis wenst dat mensen met PCS enerzijds de rust krijgen om te herstellen door zich niet druk te hoeven maken over inkomen. Anderzijds ziet hij werk als gezondheidsdeterminant. Tot slot roept hij de curatieve en arbo-curatieve sector op om intensief samen te werken op dit dossier. Een oproep die meteen gehoor vindt bij NVVG-voorzitter Birgit Donker-Cools om die samenwerking gestalte te geven. Lees de handreiking post-COVID syndroom en de samenvattingskaart.